يك عروسي و هزارتا جشن

ازدواج در بوشهر نواي خوش ني‌انبان و رقص در كنار ساحل هنگام غروب آفتاب را در ذهن زنده مي‌كند. اما افزون بر اين عناصر خاطره‌انگيز، ازدواج اين مردم مراحل مختلفي دارد كه امروز برخي از اين آداب از بين رفته و به طور پراكنده در گوشه و كنار منطقه اجرا مي‌شود.
ازدواج در استان بوشهر نواي خوش ني‌انبان و رقص در كنار ساحل هنگام غروب آفتاب را در ذهن زنده مي‌كند. اما افزون بر اين عناصر خاطره‌انگيز، ازدواج در ميان مردمي كه در جوار خليج فارس زندگي مي‌كنند مراحل مختلفي دارد. در حال حاضر برخي از اين آداب از بين رفته و به طور پراكنده در گوشه و كنار منطقه اجرا مي‌شود و برخي ديگر همچنان با شكوه تمام برگزار مي‌شوند.  خواستگاري؛ روزي مخصوص ريش سفيدها معمولاً خواستگاري توسط ريش سفيد يا بزرگ خانواده كه پدر يا مادر داماد است، انجام مي‌شود. پس از مراسم خواستگاري، خانواده عروس زماني براي فكر كردن به خواسته ريش سفيدان و بعد جوابنهايي طلب مي‌كنند. البته در گذشته ازدواج اجباري و بيشتر درون قبله‌اي بود، اما امروزه جوانان همسر آينده خود را خودشان انتخاب مي‌كنند و بعد خواستگاري انجام مي‌شود. اگر داماد مورد قبول واقع نشود، معمولا به شكل صريح جواب رد نمي‌دهند. آنها به خانواده داماد به بهانه اينكه دختر را براي فاميل يا پسرعمو انتخاب كرده‌اند، جواب منفي مي‌دهند. رسم و رسوم گذشته مردم اين ديار كه بيشتر درون قبيله‌اي ازدواج مي‌كردند به آنها كمك مي‌كند كه راحت‌تر به خانواده داماد جواب منفيبدهند. شرط زدن؛ همان بله برون است بعد از مرحله خواستگاري، مراسم شرط زدن يا بله برون صورت مي‌گيرد. چند نفر از افراد ريش سفيد خانواده داماد پيش پدر عروس مي‌آيند و بدين ترتيب شرايط نهايي طرفين مطرح مي‌شود.  در اين نشست مهريه حاضر و غايب تعيين مي‌شود. در گذشته ممكن بود مهريه مقدار زيادي پوست پياز يا بال پشه تعيين شود. چون امكان جمع‌آوري اين اقلام غير ممكن بود و به اين ترتييب طلاق هم غير ممكن مي‌شد.  در بعضي روستاها هنوز مبلغي به عنوان حق‌شير يا شير‌بها به مادر عروس مي‌پردازند. بعد از تعيين اين شرايط نوبت به نامزدي مي‌رسد. خانوداه داماد يك دست لباس را همراه با حلقه و ساعت در حالي‌كه در پارچه سبز پيچيده‌اند به عنوان نشان نامزدي به خانه عروس مي‌برند.  رخت برون؛ مراسمي براي بريدن پارچه  به مراسم بردن لباس عروس از طرف خانواده داماد به خانه عروس و نيز به مراسم بريدن پارچه لباس عروس و داماد رخت‌برون مي‌گويند.  خانواده داماد بعد از اينكه لباس‌هاي عروس را تهيه كردند يك روز خوش يمن مثل تولد ائمه اطهار (ع) يا شب‌هاي جمعه را تعيين كرده و لباس‌ها را با هلهله و شادي به خانه عروس مي‌برند.  بردن لباس‌ها معمولاً يك هفته قبل از عروسي انجام مي‌شود تا عروس فرصت كافي براي دوختن آنها را داشته باشد. در مراسم رخت‌برون، دايه يا زن خياط لباس‌ها را يكي‌يكي به مردم نشان مي‌دهد و در عوض اين كار به او هدايايي تقديم مي‌شود. قيچي زدن لباس عروس را بايد يك زن خوشبخت و دولتمند يعني زني كه شوهرش زن دوم نگرفته باشد، دل سوخته نباشد و از شوهرش جدا نشده باشد انجام دهد.  در بعضي جاها زن‌هاي سادات اين كار را انجام مي‌دهند. در گذشته لباس‌ها را در سيني چيده و روي آن را روسري سبزي مي‌كشيدند. در بعضي مناطق مثل بندر ديلم لباس‌هاي داماد را نيز از خانه عروس طي مراسمي به خانه داماد مي‌برند و به اين كار تشريف مي‌گويند.  دعوتي؛ گلبرگ و نقل و نبات و دعوت قبلا دعوت از مردم براي شركت در جشن عروسي توسط دلاك يا دايه انجام مي‌شد. ولي امروزه توسط اقوام عروس و داماد صورت مي‌گيرد. هنگام دعوت در ظرفي مقداري گلبرگ و گل محمدي ريخته و نقل و نبات نيز روي آن گذاشته، سپس با پارچه حرير سبز روي آن را پوشانده و به درخانه‌ها براي دعوتي مي‌روند.  صاحب‌خانه تعدادي گلبرگ و نقل را برداشته و با ذكر‌ دعاي خير و خوشبختي براي حضور در جشن عروسي اعلام آمادگي مي‌كند. به اين عمل «طلبون» نيز گفته مي‌شود. اين گل و نقل طلبون را جوانان دم‌بخت براي طلب مراد مي‌خورند.  سرتراشون؛ شادي و شيريني براي سلماني داماد بعد از ظهر شب عروسي، داماد بعد از رفتن به حمام و پوشيدن لباس نو در حجله‌اي كه وسط حياط خانه داماد درست شده، مي‌نشيند. مردم با هلهله و شادي همراه با آواي ني‌انبان گرد داماد جمعمي‌شوند. سلماني محل پارچه‌اي را دور گردن داماد مي‌بندد و موي سر و صورت او را اصلاح مي‌كند. مردم نيز پول و شيريني روي سر داماد مي‌ريزند.  هنگام سرتراشون دعايي خوانده مي‌شود و مردم صلوات مي‌فرستند، در اين مراسم مردم با شربت وشيريني و آجيل پذيرايي مي‌شوند.  حنا بندان؛ دو مراسم در خانه‌هاي عروس و داماد حنابندان را معمولاً يك شب قبل از عروسي انجام مي‌دهند. سلماني محل، دست و پاي داماد را در منزل حنا مي‌بندد و سپس با يك پارچه حرير سبز رنگ آنها را مي‌پوشاند. در همان ساعت سلماني زن در منزل عروس، دست و پاي عروس را حنا مي‌بندد.  هنگام حنابندان موسيقي محلي و رقص و پايكوبي اجرا مي‌شود. در صبح حنابندان حلواي برنج و حلواي انگشت پيچ با نان محلي كه كنجد روي آن ماليده شده و به گرده مشهور است، به مردم مي‌دهند. طريقه پخش حلوا به اين صورت است كه حلواها را در كاسه يا بشقاب چيده و در سيني بزرگي قرار مي‌دهند، يكي از بستگان عروس يا داماد سيني را روي سر گذاشته و به خانه‌هاي همسايه و فاميل مي‌رود و حلوا را تقسيم مي‌كند. اين حلوا را صبح عروسي نيز پخش مي‌كنند.  امروزه مراسم حنابندان به اين صورت است كه يك برگ سبز درخت يا يك اسكناس هزارتوماني را در دست‌هاي عروس و داماد گذاشته و روي آن حنا مي‌گذارند. هنگام حنابندان اين شعر خوانده مي‌شود.  عروس حنا مي‌بنده، طوق طلا مي‌بنده/ اگر حنا نباشد، دل به خدا مي‌بنده دومارويي؛ شستشو در رودخانه در روستاهايي كه كنار روخانه يا دريا قرار دارد، بعد از ظهر قبل از شب عروسي داماد را سوار اسب كرده و با هلهله و شادي او را به كنار رودخانه برده، بعد از استحمام او را به منزل بر مي‌گردانند و سرتراشون انجام مي‌شود. در نقاطي ديگر داماد را براي زيارت به پابوسي پير ياامامزاده‌اي درمحل مي‌برند.  پااندازون؛ هديه بده عروس را تحويل بگير وقتي عروس را به منزل داماد مي‌آوردند (در قديم كه عروس را با اسب مي‌آوردند) عروس تا هديه‌اي نمي‌گرفت از اسب پياده نمي‌شد. امروزه آوردن عروس با اتومبيل انجام مي‌شود. دراين شرايط نيز عروس تا هديه نگيرد از اتومبيل پياده نمي‌شود. هدايا ممكن است پول، قالي، چند اصله نخل، چند رأس گوسفند يا قطعه‌اي زمين باشد.  سه شبه؛ آخرين جشن براي ازدواج در شمال استان بوشهر در شهرهايي نظير بندر ريگ و بندر گناوه و ديلم در شب سوم عروسي، دوستان و بستگان عروس و داماد به ديدن عروس مي‌روند و هديه مورد نظر خود را تقديم مي‌كنند. در منزل عروس با شيريني و آجيل و شربت از ميهمانان پذيرايي مي‌شود. آجيل را در دستمال كوچكي مي‌پيچانند و ميهمانان آن را با خود به منزل مي‌برند. خيام خواني از جمله آداب موسيقي مراسم ازدواج در استان بوشهر است